Khi các quốc gia và tập đoàn lớn trên thế giới lần lượt công bố lộ trình cắt giảm khí thải, Net Zero đã trở thành thuật ngữ then chốt định hình lại cách các doanh nghiệp hoạch định chiến lược tăng trưởng dài hạn. Đối với chủ doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Việt Nam, việc hiểu đúng bản chất Net Zero không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ chuỗi cung ứng toàn cầu mà còn mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh và thị trường quốc tế.
Bài viết dưới đây, Chuyển Đổi Số Xanh sẽ phân tích toàn diện khái niệm, tầm quan trọng, phương pháp đo lường phát thải cũng như lộ trình Net Zero tại Việt Nam, giúp bạn đọc có cái nhìn đầy đủ trước khi xây dựng chiến lược chuyển đổi.
Net Zero là gì?
Net Zero là gì là câu hỏi nền tảng cần được làm rõ trước khi doanh nghiệp xây dựng chiến lược giảm phát thải. Về bản chất, Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái cân bằng giữa lượng khí nhà kính phát thải ra và lượng khí nhà kính được loại bỏ khỏi bầu khí quyển thông qua các giải pháp hấp thụ hoặc bù trừ carbon.
Nói cách khác, doanh nghiệp hay quốc gia đạt Net Zero không có nghĩa là ngừng hoàn toàn phát thải, mà là đưa phần phát thải còn lại về mức có thể cân bằng bằng các cơ chế hấp thụ tự nhiên hoặc công nghệ thu giữ carbon.
Nếu xét theo mục tiêu Net Zero là gì, đây là cam kết mang tính dài hạn, đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ từ mô hình sản xuất, tiêu dùng năng lượng đến quản trị chuỗi cung ứng. Đối với doanh nghiệp, hiểu rõ Net Zero không chỉ dừng lại ở khía cạnh môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng cạnh tranh khi các quy định về phát thải carbon ngày càng được luật hóa tại nhiều thị trường xuất khẩu trọng điểm.
Tầm quan trọng của Net Zero
Net Zero không chỉ là cam kết mang tính biểu tượng mà đã trở thành yếu tố định hình lại luật chơi thương mại và đầu tư toàn cầu. Các thị trường lớn như châu Âu đang từng bước áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải minh bạch hóa lượng phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm.
Đối với nhà đầu tư, các doanh nghiệp có lộ trình Net Zero rõ ràng thường được đánh giá cao hơn về khả năng quản trị rủi ro dài hạn, từ đó dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với chi phí cạnh tranh hơn. Bên cạnh đó, việc chủ động chuyển đổi theo hướng Net Zero còn giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí năng lượng, nâng cao hiệu quả vận hành và củng cố uy tín thương hiệu trước đối tác quốc tế.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gây ra những tác động rõ rệt đến kinh tế và đời sống, Net Zero được xem là mục tiêu tất yếu mà cả quốc gia lẫn doanh nghiệp cần hướng tới để đảm bảo tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Bạn có thể xem thêm: Tiểu chuẩn ESG là gì?
Sự khác nhau giữa Net Zero và Carbon Neutral là gì?
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm Net Zero và carbon neutral, tuy nhiên đây là hai phạm trù có phạm vi và mức độ cam kết khác nhau. Carbon neutral (trung hòa carbon) tập trung chủ yếu vào việc cân bằng lượng khí CO2 phát thải thông qua mua tín chỉ carbon hoặc các dự án bù trừ, thường áp dụng cho phạm vi phát thải trực tiếp và gián tiếp từ tiêu thụ năng lượng.
Trong khi đó, Net Zero có phạm vi bao quát hơn, không chỉ giới hạn ở khí CO2 mà còn tính đến toàn bộ các loại khí nhà kính khác, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp ưu tiên giảm phát thải tận gốc trước khi sử dụng biện pháp bù trừ như một giải pháp cuối cùng. Chính vì vậy, đạt được Net Zero thường đòi hỏi nỗ lực chuyển đổi sâu rộng hơn về công nghệ, quy trình sản xuất và toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dừng lại ở việc bù đắp lượng phát thải bằng tài chính.
Phương pháp đo lường tiêu chuẩn Net Zero
Để xây dựng lộ trình Net Zero hiệu quả, doanh nghiệp cần nắm rõ cách phân loại phát thải theo ba phạm vi (Scope) được quốc tế công nhận rộng rãi.
Scope 1: Phát thải trực tiếp từ các nguồn sở hữu
Đây là lượng khí thải phát sinh trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát, như phương tiện vận tải, máy móc sản xuất sử dụng nhiên liệu hóa thạch hoặc quá trình đốt cháy tại nhà máy.
Scope 2: Phát thải gián tiếp từ tiêu thụ năng lượng
Bao gồm lượng khí thải gián tiếp phát sinh từ việc mua và sử dụng điện, hơi nước hoặc nhiệt năng từ bên ngoài, phản ánh mức độ phụ thuộc của doanh nghiệp vào nguồn năng lượng chưa sạch.
Scope 3: Phát thải gián tiếp khác từ chuỗi cung ứng và dịch vụ
Đây là phạm vi phức tạp nhất, bao gồm toàn bộ phát thải từ chuỗi cung ứng, vận chuyển, sử dụng sản phẩm sau bán hàng và các hoạt động gián tiếp khác, thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng lượng phát thải của doanh nghiệp.
Làm thế nào để đạt được tiêu chuẩn Net Zero?
Hành trình đạt Net Zero cần được thực hiện theo quy trình bài bản, gắn với dữ liệu thực tế thay vì cam kết mang tính hình thức.
Đánh giá phát thải hiện tại
Doanh nghiệp cần kiểm kê đầy đủ lượng phát thải theo ba phạm vi Scope 1, 2, 3 để xác định điểm xuất phát chính xác, làm cơ sở cho việc xây dựng mục tiêu giảm phát thải phù hợp.
Đặt mục tiêu giảm phát thải
Mục tiêu cần được thiết lập cụ thể, có thời hạn rõ ràng và phù hợp với các khung chuẩn quốc tế, đảm bảo tính khả thi trong từng giai đoạn triển khai.
Thực hiện giảm phát thải
Doanh nghiệp ưu tiên áp dụng các giải pháp giảm phát thải tận gốc như chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, tối ưu hiệu suất sử dụng năng lượng và cải tiến quy trình sản xuất.
Thực hiện bù trừ phát thải
Đối với phần phát thải còn lại không thể loại bỏ hoàn toàn, doanh nghiệp có thể sử dụng các giải pháp bù trừ như đầu tư vào dự án trồng rừng hoặc mua tín chỉ carbon được chứng nhận.
Mục tiêu Net Zero Việt Nam
Net Zero Việt Nam được chính thức cam kết tại Hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP26 diễn ra tại Glasgow vào tháng 11 năm 2021, khi Thủ tướng Chính phủ tuyên bố Việt Nam sẽ đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đây được xem là cam kết mạnh mẽ đối với một quốc gia đang phát triển, mới trải qua giai đoạn công nghiệp hóa trong vài thập kỷ gần đây.
Để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero 2050, Chính phủ đã ban hành nhiều chiến lược và kế hoạch hành động quan trọng, bao gồm Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và các chương trình chuyển đổi năng lượng.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng tham gia các sáng kiến quốc tế như Cam kết giảm phát thải methane toàn cầu và cơ chế đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng, mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn và công nghệ từ cộng đồng quốc tế. Đối với doanh nghiệp trong nước, việc nắm bắt sớm lộ trình chính sách này sẽ giúp chủ động thích ứng và tận dụng các cơ hội từ quá trình chuyển đổi xanh.
Lời kết
Có thể thấy, Net Zero không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành định hướng chiến lược bắt buộc đối với cả quốc gia lẫn doanh nghiệp trong hành trình ứng phó với biến đổi khí hậu. Từ việc hiểu rõ bản chất khái niệm Net Zero 2050 là gì đến áp dụng phương pháp đo lường phát thải theo chuẩn quốc tế, doanh nghiệp cần xây dựng lộ trình chuyển đổi bài bản, dựa trên dữ liệu thực tế thay vì hành động mang tính đối phó.
Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa cam kết tại COP26, doanh nghiệp nào chủ động chuẩn bị nguồn lực và chiến lược giảm phát thải ngay từ hôm nay sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và tiếp cận các cơ hội đầu tư xanh trong tương lai.